صلاحیت اجتماعی چیست؟

صلاحیت اجتماعی به داشتن توانایی و مهارت فرد در مقایسه با افراد دیگراشاره دارد.صلاحیت اجتماعی کودک تحت تأثیرارتباط خوب و موثر وی با کودکان و بزرگسالان دیگر است . آن دسته از مواردی که کودک از خودش در رابطه با خانواده، دوستان و جهان گسترده تر نیزنمایش می‌دهد بر شایستگی اجتماعی او تاثیر می‌گذارد به عبارتی کار کردن به صورت اثر بخش با دیگران است که شامل شناخت و عواطف و احساست دیگران می‌شود بدین منظور که توانایی فرد برای دست یابی به اهداف شخصی در تعاملات اجتماعی است در صورتی که فرد روابط مثبت خود را با افراد ومحیط پیرامون خود حفظ کند تعریف شده است(نیازمند،1391) .

چه چیزی باعث اهمیت شایستگی اجتماعی در دوران کودکی می‌باشد؟

توانایی یک کودک قادر خواهد بود تا همراه با کودکان دیگر به تمام جنبه‌های توسعه خود کمک می‌کند.چگونه به خوبی یک کودک می‌تواند با دیگران ارتباط برقرار کند که”تنها بهترین پیش بینی دوران کودکی منطبق شدن با بزرگسالان،”.به عنوان مثال، “کودکانی که به طور کلی از جانب فردی دوست داشته نمی‌شوند، پرخاشگر و مخرب هستند، که قادر به حفظ روابط نزدیک با بچه‌های دیگرنیستند، که به خودیه خود به طور جدی در معرض خطر هستند. تحقیقات بسیار کمی‌در طول 20 سال گذشته نشان داده که کودکانی که سطح مقدماتی توانایی اجتماعی با سن 6 سال ندارند ممکن است به نسبت زمان بزرگسالی در برقراری روابط مشکل داشته باشند. (لد، ۲۰۰۰؛ پارکر و اشر، 1987) اگر یک کودک نتواندبه خوبی با کودکان دیگر ارتباط برقرار کند ممکن است خطرات بلند مدتی که وی را تهدید می‌کند شامل بهداشت روانی ضعیف، پیشرفت تحصیلی کم و دیگر مشکلات مدرسه، و دیگر مشکلات مربوط به شغل…را متحمل شود. (کاتز و مک کللان، 1997).

از سوی دیگر، یک کودک به احتمال زیاداز سلامت روانی بهتر، رابطه قوی تر، و موفقیت بیشتر در مدرسه و کار می‌تواند برخوردار باشد اگرچه او شانس زیادی برای تقویت شایستگی‌های اجتماعی خود،را با بازی، صحبت کردن، کار کردن اختلافات و همکاری با همسالان و بزرگسالان را دارا می‌باشد.لازمه یک کودک “پروانه‌های اجتماعی است.” کیفیت مهم تر از کمیت است که آن را از طریق دوستی با یک کودک به دست می‌آورد.کودکانی که حداقل یک دوست نزدیک دارند معمولا تمایل به افزایش احساسات مثبت خود را در مدرسه در طول زمان بروز می‌دهند(لد، ۱۹۹۹).

ما با استفاده از اصطلاح “شایستگی اجتماعی” به جای واژه “مهارت‌های اجتماعی” که معمولا استفاده می‌شود از آنجا که اصطلاح “مهارت” اغلب نشان می‌دهد که عمل خاصی تمام رفتارهای اجتماعی مثبت است که یک فرد نیاز به روابط اجتماعی موفق – گروه‌های اجتماعی و دوستان مربوطه پذیرفته می‌شود.”مهارت” به این معنا ست که برای یک شخص به لحاظ اجتماعی دوستان صالح لازم است (یا به عبارتی توانایی ارتباط برقرار کردن با دیگران است).به عنوان مثال، یک فرد ممکن است دارای مهارت (رفتار) بوده، اما از آنها استفاده نکرده و یا استفاده از آنها در موارد درستی نبوده است. ، یک فرد ممکن است دارای مهارت (رفتار)باشد، اما فاقد اعتماد به نفس مورد نیاز برای ورود به اجتماع”بازی درست” بازی‌های اجتماعی است داشته باشد.در نهایت، یک فرد ممکن است دارای مهارت (رفتار) بوده، اما به سادگی نمی‌تواند در پذیرش توسط همسالان و یا داشتن دوستان مجذوب کننده باشد.

علاوه بر این، مهارت‌های خاص و یا رفتارهای مرتبط با شایستگی اجتماعی از یک بافت اجتماعی و از یک گروه اجتماعی دیگری متفاوت است.به عنوان مثال، رفتارهای اجتماعی مشاهده شده درمدرسه تفاوت بسیاری را می‌طلبد در گروه مرز اسکیت در خیابان.برای اطمینان، یک مجموعه مرکزی مهارت‌های اجتماعی ،نیاز به مدرسه موفقی وجود دارد (به عنوان مثال، صلاحیت‌های تعاملی خاص با معلمان، رفتارهای کلاس درس خاص، و مانند آن) و این مهارت‌ها ممکن است نیاز به آموزش داشته باشد.با این حال، موفقیت با دوستان و در گروه همسالان با ارزش‌ها و انتظارات از افراد مرتبط متفاوت است.

۲-۱۹- ویژگی‌های شایستگی

در ارتباط با شغل

۲-۱۹-۱- قابل ارزیابی و آموزش

قابل تعریف به صورت رفتارهای قابل مشاهده در شغل ارتباط مثبت با عملکرد بهتر فرد یا اجرای موفقیت آمیز مرتبط با شغل یا سازمان(درگاهی و همکاران،1389).

 

شایستگی اجتماعی به ارتباطات اجتماعی موثر محدود نمی‌شود. احساس شایستگی اجتماعی نیز یکی از نیازهای روانشناختی فطری انسان است که افراد را تحریک می‌کند تا به دنبال فعالیت‌هایی بروند که به آنها این امکان را بدهد تا بتوانند شایستگی خود را نشان دهند و از فعالیت‌هایی که احتمالآ عدم شایستگی آنها را نشان می‌دهد اجتناب کنند.

موفقیت تحصیلی یکی از برجسته ترین شاخص‌هایی است که از طریق آن می‌توان شایستگی‌ها و توانایی‌های خود را نشان داد. شایستگی اجتماعی در بر گیرنده ی توانایی یک فرد است تا به شکلی اثر بخش و مناسب با دیگران تعامل نماید وجوه مختلف شایستگی اجتماعی عبارتند از :وجود،ابراز،تحمل و ابهام.

  • Help us improve Translate for French
  • Translate some popular French idioms today, you might find a surprise…

به عبارتی می‌توان گفت شامل همدلی،نقش پذیری،انعطاف‌پذیری و مدیریت و تعامل(توماس،2008). در مورد رابطه شایستگی اجتماعی با موفقیت تحصیلی دریافتند که کودکان با افزایش دانش اجتماعی در جهت رفتار مطلوب اجتماعی و نهایتاً شایستگی اجتماعی گام بر می‌دارند و این به خودی خود موجب مواجه شدن آنها با تقویت و یا به عبارتی پزیرش از ناحیه همگنان و همچنین بزرگسالان می‌باشد که باعث می‌شود فرد عملکرد بهتری داشته باشد(طبائیان و همکاران،1388).

مطالعات انجام گرفته نشان دهنده ی نقش و اهمیت هوش هیجانی و شایستگی اجتماعی در شئون مختلف زندگی او اعم از تحصیل ،شغل،محیط اجتماعی و سلامت روانی فرد می‌باشد. آموزش مهارت‌های هوشی و اجتماعی هم در دراز مدت و هم در کوتاه مدت موجب موفقیت افراد می‌شود با گنجاندن مفهوم هوش هیجانی در برنامه درسی می‌توان به دانش آموزان کمک کرد تا با فشارهای تحصیلی مقابله کنند و کمتر دچار مشکلات هیجانی و ترک تحصیل شوند و در نتیجه به سطحی از شایستگی اجتماعی دست یابند(طهماسبی،1386).

(رابین و روز-کراس نو،1992)شایستگی اجتماعی را توانایی رسیدن به هدف‌های فردی در تعامل اجتماعی همزمان با حفظ روابط مثبت در همه‌ی زمان‌ها و موقعیت‌ها دانست(نقل در بنی اسدی و همکاران،1390).

شایستگی اجتماعی بیانگر توانایی فرد در سازمان دادن منابع فردی محیطی و حفظ آنهاست(بویم و پارکر،1995،لادد، 1999.سیمرد کلیک من، 2007؛ نقلاز ‌هاشم نژاد، 1390)

در شایستگی اجتماعی چهار جنبه روابط مثبت و سازنده با دیگری،شناخت اجتماعی دقیق، فقدان رفتارهای ناسازگارانه و رقتارهای اجتماعی موثر وجود دارد(شریدان،والکر،1999 نقل در بنی اسدی و همکاران،1390). به نظر می‌رسد که شایستگی اجتماعی در فرایند رشد متحول می‌شود رفتارهای اجتماعی شدن در دوره‌ی کودکی ریشه می‌گیرد(نویکی،1997 پیکر و آشر،1987 نقل در بنی اسدی و همکاران،1390).

پات نام معتقد است که شایستگی اجتماعی منعکس کننده ی سازگاری در خانواده ،مدرسه،کار است از طریق سازگاری اجتماعی می‌توان شایستگی اجتماعی را ارزیابی کرد(ریدال،1997،نقل از بنی‌اسدی و همکاران،1390).

ادوارد و همکاران(1984)وفلیدمن و همکاران(1991)نشان دادند که توانایی تفسیر و فهم رفتارهای غیرکلامی‌دیگران هم تسهیل کننده‌ی درک حالات عاطفی دیگران است و عم در تعاملات اجتماعی دیگران است. افرادی که سطح بالایی از شایستگی اجتماعی دارند در رمزگذاری و رمزخوانی علایم غیرکلامی‌مهارت بالایی دارند(ده پالو،1991).

کریستین و همکاران(1980)عقیده دارند که حساسیت به پیام‌های غیرکلامی،عنصر مهمی‌از شایستگی اجتماعی است. (کاشی و ده پالو،1996)نشان دادندافرادی که شایستگی اجتماعی بالایی برخوردارند در کشف دروغ دیگران موفق‌تر عمل می‌کنند به نظر می‌رسد که شایستگی اجتماعی در فرایند رشد متحول می‌شود رفتارهای اجتماعی بزرگسال از فرایند اجتماعی شدن دوره‌ی کودکی ریشه می‌گیرد(نویکی، 1997،پیکر و آشر،1987).

شایستگی اجتماعی در بر گیرنده‌ی عواملی چون خودآگاهی،آگاهی اجتماعی،مدیریت خود مهارت‌های ارتباطی و مسئولیت تصمیم‌گیری است. هسته‌ی مرکزی شایستگی اجتماعی مهارت‌های ارتباطی است زیرا از این طریق مهارت‌های ارتباطی مولفه‌های دیگر آن کسب می‌شود. هر چند که ارتباط کلامی‌برتری دارد و برتری آن این است که می‌تواند جایگزین ارتباط کلامی‌شود و گام اول در کسب مهارت‌های ارتباطی دانش ارتباط غیر کلامی‌است. دانش ارتباط غیر کلامی‌به فرد کمک می‌کند تا انواع ارتباط غیرکلامی‌را بشناسد معانی و کاربرد آن‌ها را درک کند و به تأثیر عوامل موقعیتی در بروز آنها توجه کند.

همچنین به فرد کمک می‌کند تا با شرایط زمانی و مکانی موثر در رفتارهای غیر کلامی‌آگاهی پیدا کند که مجموعه‌ی این عوامل نقش بسیار مهمی‌را در تعامل اجتماعی ایفا می‌کند و همچنین فرد را با مجموعه ای از روش‌های تمرینی برای کسب مهارت آماده می‌کند تا نقش مهمی‌را در ایجاد و ارتقای شایستگی اجتماعی ایفا کند. به طور کلی آگاهی از رفتارهای غیر کلامی‌نقش مهمی‌در ایجاد ظرفیت‌های شایستگی و توانمندی ایفا می‌کند. و در خلال تعامل اجتماعی است که فرد شایستگی اجتماعی خود را نشان می‌دهد کسب دانش ارتباط غیر کلامی‌نقش اساسی در موقعیت تعامل اجتماعی دارد که منجر به آگاهی و درک اجتماعی روابط سازنده و رضایت بخش با دیگران و سازگاری اجتماعی می‌شود. همین‌طور ناسازگاری با دیگران و تعارض و درگیری ممکن است فرد را به سمت پرخاشگری اضطراب و افسردگی سوق دهد که روی مولفه ی مدیریت خود در شایستگی اجتماعی تأثیر منفی می‌گذارد به گونه ای فرد نتواند عواطف خود را تنظیم و رفتارهای تکانه ای خود را کنترل کرده و عواطف خود را به شیوه ی مناسب و اجتماع پسندی ابراز کند(بنی اسدی،باقری،2011).

۲-۱۹-۲- وجوه مختلف شایستگی اجتماعی

ابراز وجود عبارت است از توانایی بیان و ابراز خواسته‌ها و حق خود بدون تجاوز به حقوق دیگران این ابراز به صورتی صادقانه مستقیم و باز بوده که موجب رشد و ارتقا شخص می‌گردد با ابراز وجود احساس اعتماد به نفس در ما به وجود می‌آید و باعث می‌شود تا احترام همسالان و دوستان خود را بهتر به دست بیاوریم و فرصت ایجاد رابطه دوستانه را با دیگران در ما افزایش یابد و به ما کمک کند تا احساس بهتر و کنترل بیشتری روی موقعیت‌های روزانه‌ی زندگیمان داشته باشیم این امر همچنین توانایی و تصمیم گیری را در ما افزایش داده و احتمال دست یابی به موقعیت‌هایی که در زندگی می‌خواهیم بیشتر خواهد نمود(توماس،2008،نقل در‌هاشم نژاد،1390).

به طور کلی ابراز وجود به معنای توانایی بیان و ابراز افکار و احساسات به گونه ای که بازگو کننده‌ی نیازهایمان بوده و راه‌های برقراری ارتباط با دیگران را برای ما باز نگه می‌دارد به هر حال قبل از اینکه بتوانیم به راحتی نیازهایمان را را ابراز کنیم باید باور داشته باشیم که داشتن چنین نیازهایی حق مسلم ماست(همان).

۲-۱۹-۳- خودخواهی و ابراز وجود

هنگامی‌که رفتار‌های خود خواهانه داریم و یا اینکه به حقوق دیگران تجاوز می‌کنیم در واقع به جای ابراز وجود در رفتار سازنده از رفتار مخرب و پرخاشگرانه استفاده کرده ایم بین این دو نوع رفتار مرز مشخصی وجود دارد رفتار پرخاشگرانه در اینجا بدین معنی است ما به بهای بی ارزش شمردن یا تمسخر دیگران حق خود را ابراز می‌کنیم و یا با اعمال قدرت و یا برخورد عاطفی فرصت ابراز وجود حق را به دیگران نمی‌دهیم به همین دلیل پرخاشگری ما منجر به عصبانیت و کینه توزی در دیگران شده بر خلاف هدف مان آنها دیگر احترامی‌برای ما قائل نیستند هر چند در مقطع خاص از زمان ممکن است بر حق بودن و برتری نسبت به دیگران داشته باشیم اما بعد از کمی‌تفکر در مورد آن این احساس می‌تواند به صورت احساس گناه در می‌آید(هاشم نژاد،1390).

داشتن توانایی ابراز وجود لزومآ روحیه ی شاد و برخورد درست با دیگران در کارها را تضمین نمی‌کند همچنین تضمین کننده حل مشکلات شخصی و عدم پرخاشگری در برابر ابراز وجود دیگران نمی‌باشد توانایی ابراز وجود تنها بدین معنی هم نیست که با داشتن آن ما قادر به هر چه می‌خواهیم دست یابیم بلکه می‌توان گفت ناتوانی در برابر ابراز از وجود از جمله دلایلی است که می‌تواند در برقراری ارتباط با دیگران تعارضاتی را به وجود آورد(همان)

۲-۱۹-۴- تکنیک‌های خاص جرات آموزی(ابراز وجود)

تا آنجا که امکان دارد احساسات و افکار و خواسته‌های خود را به طور واضح و آشکار مطرح کردیمبیان جملات ذیل می‌تواند این حالات را به وضوح نشان دهد :

من میخواهم من نمی‌خواهم که شما. . .

آیا ممکن است که شما. . . کاری که انجام داد خوشم داد من نظرات مختلفی دارم من با این قسمت به این دلایل موافقم اما بعضی از این موارد به این دلایل دیگر مخالفم . . .

در ابراز وجود مشخص کردن آنچه را که می‌خوهیم و آنچه را که نمی‌خواهیم اهمیت زیادی دارد

صریح و روراست باشید.

حرف‌های خود را به کسی که مد نظرتان است بزنید.

اگر می‌خواهیم چیزی را به کسی بگوییم مستقیمآ آن را به خودش بگویید و به هیچ کس دیگری غیر از او حرف‌ها یتان را نزنید.

مسئولیت حرف‌های خود را بپذیرید اعتراف کنید که مرجع این صحبت‌ها خودمان هستیم و این صحبت‌ها ناشی از تصور ما از خوب در مقابل بد و حق در مقابل باطل است شما می‌توانید مسئولیت صحبت خود را با بیان جملاتی که با من شروع می‌شود بر عهده بگیرید به عنوان مثال من با شما موافق نیستم به جای تو اشتباه می‌کنی.

در صدد دریافت نتیجه ی عکس العمل حرف‌ها و رفتارهای خود در دیگران باشید با پرسیدن سوالاتی همچون آیا صحبت‌هایم واضح هستند به نظر شما این موقعیت چطور می‌آید و چه کاری می‌خواهید انجام دهید؟(هاشم نژاد،1390)

از مزایای دریافت عکس العمل‌ها این است که ما را به اصلاح سوء تفاهم‌هایی که برایمان پیش آمده تشویق می‌کند و دیگران را نیز کمک می‌کند تا درک کنند ما عقیده و احساس خود را ابراز می‌کنیم و قصد بیان خواسته‌هایمان را نداریم آنها را تشویق می‌کنیم تا پسخوراندهای خود را به طور واضح و مستقیم در روش بیان نمی‌نمایند.

حال سوالی که مطرح می‌شود این است که برای افزایش ابراز وجود چه باید کرد؟

به یاد داشته باشیم که برای افزایش ابراز وجو در موقعیت‌هایی مختلف تکنیک‌های خاص ابراز وجود را به کار گرفت در ابراز وجود تنها ابراز کلام و بیان مطالب مطرح نیست بلکه نحوه ی ارتباطات غیر کلامی‌ما اعم از تن صدا حالت چهره ارتباطات چشمی‌و همینطوروضع اندام نقش تعیین کننده ای در تآثیر ما بر دیگران خواهد داشت(همان)

به خاطر داشته باشیم کسب توانایی ابراز وجود مستلزم صرف وقت تمرین و تلاش زیاد است و برای رسیدن به اهداف لازم است فرد اشتباهات خود را بپذیرد. همانطور که این تکنیک‌ها را به کار می‌گیریم وجود محیط حمایت کننده و روابط صمیمانه درباره بودن ابراز وجود از اهمیت خاصی برخوردار است(همان)

Katz andMcClellan

LedParkerandAsher

– Thomas

– Rubin & Rose-Krasno

SmellandParkerLadd, Semrud-Clikeman

sheridan

– Nowicki

– Parker & Asher

Rydall

Edward

Flydmn

FacingtenPalo

Christine